Czy wiesz, że nawet jeżeli pomiędzy małżonkami obowiązuje wspólność majątkowa, nie oznacza to, że wszystko, co posiadają, stanowi ich majątek wspólny?
Obok majątku wspólnego istnieje również majątek osobisty małżonka. Powstaje on niezależnie od tego, czy małżonkowie zawarli umowę o rozdzielność majątkową, potocznie nazywaną intercyzą.
Rozróżnienie pomiędzy majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym ma szczególne znaczenie w przypadku rozwodu, podziału majątku, sprzedaży nieruchomości, dziedziczenia czy dokonywania większych inwestycji.
Co wchodzi do majątku osobistego małżonka?
Przepisy wskazują szereg składników, które pomimo pozostawania w małżeństwie należą wyłącznie do jednego z małżonków.
Do majątku osobistego małżonka należą w szczególności:
- przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej, np. mieszkanie, działka, samochód czy oszczędności posiadane przed ślubem,
- przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej,
- przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
- przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach,
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
- przedmioty uzyskane jako nagroda za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
- określone prawa autorskie, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
- przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Mieszkanie kupione przed ślubem – czy jest majątkiem wspólnym?
Co do zasady nieruchomość kupiona przed ślubem pozostaje majątkiem osobistym tego małżonka, który ją nabył.
Samo zawarcie małżeństwa nie powoduje automatycznie, że mieszkanie, dom czy działka stają się własnością obojga małżonków.
Może mieć to duże znaczenie przy późniejszym podziale majątku wspólnego. Jeżeli nieruchomość należy do majątku osobistego jednego z małżonków, co do zasady nie podlega podziałowi tak jak przedmioty należące do majątku wspólnego.
Nie oznacza to jednak, że przy podziale majątku nieruchomość taka zawsze pozostaje całkowicie bez znaczenia. Jeżeli z majątku wspólnego były finansowane na przykład remont, rozbudowa czy spłata określonych zobowiązań związanych z majątkiem osobistym jednego z małżonków, może pojawić się kwestia rozliczenia nakładów.
Spadek i darowizna a majątek wspólny małżonków
Częstym źródłem wątpliwości jest również spadek lub darowizna otrzymana w trakcie małżeństwa.
Co do zasady majątek odziedziczony przez jednego z małżonków należy do jego majątku osobistego. Podobnie jest z darowizną dokonaną wyłącznie na rzecz jednego małżonka.
Nie ma przy tym decydującego znaczenia, że spadek został nabyty albo darowizna została dokonana już po zawarciu małżeństwa.
Inaczej może być jednak wtedy, gdy spadkodawca albo darczyńca wyraźnie postanowi, że określony składnik majątku ma przypaść obojgu małżonkom.
Dlatego przy ustalaniu, czy darowizna albo spadek wchodzą do majątku wspólnego, trzeba analizować dokumenty oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Co jeśli sprzedam przedmiot należący do majątku osobistego?
Ważną zasadą jest tzw. surogacja, czyli możliwość zachowania osobistego charakteru majątku także wtedy, gdy jeden jego składnik zostanie zastąpiony innym.
Jeżeli przykładowo mieszkanie nabyte przed ślubem stanowi Twój majątek osobisty, a następnie zostanie sprzedane, środki uzyskane ze sprzedaży co do zasady również należą do Twojego majątku osobistego.
Jeżeli następnie za te pieniądze kupisz inną nieruchomość, może ona również stanowić Twój majątek osobisty.
W praktyce bardzo istotne jest jednak zachowanie możliwości wykazania, z jakich środków został sfinansowany zakup. Im więcej operacji finansowych dokonywanych jest pomiędzy rachunkami i im bardziej mieszają się środki pochodzące z majątku osobistego oraz wspólnego, tym trudniejsze może być późniejsze udowodnienie pochodzenia pieniędzy.
Czy wynagrodzenie za pracę jest majątkiem osobistym?
W tej kwestii trzeba rozróżnić wierzytelność o wypłatę wynagrodzenia od wynagrodzenia, które zostało już wypłacone.
Sama wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę lub innej działalności zarobkowej jednego z małżonków należy do jego majątku osobistego.
Natomiast pobrane wynagrodzenie za pracę oraz dochody z działalności zarobkowej co do zasady wchodzą do majątku wspólnego małżonków, jeżeli pomiędzy nimi obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa.
Rozróżnienie to może mieć znaczenie zwłaszcza przy ustalaniu składu majątku podlegającego późniejszemu podziałowi.
Majątek osobisty a podział majątku po rozwodzie
Przy podziale majątku wspólnego po rozwodzie jednym z pierwszych etapów jest ustalenie, które składniki rzeczywiście należą do majątku wspólnego, a które są majątkiem osobistym jednego z byłych małżonków.
Nie zawsze jest to oczywiste.
Spory mogą dotyczyć przede wszystkim nieruchomości kupowanych częściowo za środki pochodzące sprzed małżeństwa, pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży majątku osobistego, darowizn przekazywanych przez rodziców, środków pochodzących ze spadku czy nakładów dokonywanych z majątku wspólnego na majątek osobisty.
Dlatego w sprawach o podział majątku znaczenie mają nie tylko akty własności, ale również umowy darowizny, dokumentacja bankowa, akty notarialne, potwierdzenia przelewów oraz inne dowody pozwalające ustalić źródło finansowania danego składnika majątku.
Nie wiesz, czy dany składnik jest majątkiem wspólnym czy osobistym?
Ustalenie, co należy do majątku osobistego, a co do majątku wspólnego małżonków, może mieć istotny wpływ na wynik sprawy o podział majątku.
Jeżeli masz wątpliwości, czy mieszkanie, darowizna, spadek, oszczędności lub inny składnik majątku powinien zostać objęty podziałem, zapraszam na konsultację.
Przeanalizujemy sposób nabycia majątku, źródło jego finansowania oraz posiadane dokumenty i ustalimy, które składniki mogą należeć do majątku wspólnego, a które do majątku osobistego.
