Odrzucenie spadku może być dobrym rozwiązaniem, jeżeli spadkobierca nie chce dziedziczyć majątku po zmarłym, w szczególności gdy obawia się, że w skład spadku wchodzą długi.
Decyzja o odrzuceniu spadku powinna jednak zostać podjęta świadomie. Trzeba pamiętać zarówno o sześciomiesięcznym terminie na odrzucenie spadku, jak i o tym, że odrzucenie może spowodować powołanie do dziedziczenia kolejnych osób, w tym dzieci spadkobiercy.
Ile jest czasu na odrzucenie spadku?
Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
Termin ten nie zawsze rozpoczyna się w dniu śmierci spadkodawcy. Biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku.
W przypadku najbliższej rodziny często będzie to rzeczywiście moment uzyskania informacji o śmierci spadkodawcy. Sytuacja może wyglądać inaczej, jeżeli dana osoba zostaje powołana do dziedziczenia dopiero dlatego, że wcześniejszy spadkobierca odrzucił spadek.
Przykładowo, jeżeli rodzic odrzuci spadek, do dziedziczenia mogą zostać powołane jego dzieci. Termin na podjęcie odpowiednich działań w ich przypadku należy wówczas ustalać odrębnie.
Jak odrzucić spadek?
Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem.
Wybór sposobu zależy przede wszystkim od sytuacji spadkobiercy oraz czasu, jaki pozostał do upływu sześciomiesięcznego terminu.
Jeżeli spadkobierca chce odrzucić spadek przed sądem, może złożyć wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Co istotne, dla zachowania sześciomiesięcznego terminu wystarczy, aby wniosek o odebranie oświadczenia został złożony w sądzie przed jego upływem.
Alternatywą jest odrzucenie spadku u notariusza. W wielu prostych sytuacjach rozwiązanie to może pozwolić na szybsze dokonanie czynności.
Co się stanie, jeżeli nie odrzucę spadku w terminie?
Jeżeli spadkobierca w ciągu sześciu miesięcy nie złoży żadnego oświadczenia, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Oznacza to, że odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe jest co do zasady ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego zgodnie z przepisami.
Nie oznacza to jednak, że można całkowicie zignorować sprawę spadkową. Nawet przy dziedziczeniu z dobrodziejstwem inwentarza konieczne może być ustalenie składników majątku, wysokości długów oraz właściwego sposobu postępowania z wierzycielami.
Jakie są skutki odrzucenia spadku?
Osoba, która skutecznie odrzuci spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku.
W praktyce oznacza to, że spadek może przypaść kolejnym osobom zgodnie z zasadami dziedziczenia.
Jest to szczególnie ważne dla osób posiadających dzieci. Odrzucenie spadku przez rodzica może spowodować, że do dziedziczenia zostaną powołani jego zstępni.
Dlatego przed złożeniem oświadczenia warto ustalić, kto będzie dziedziczył po odrzuceniu spadku i czy konieczne będzie podjęcie dalszych czynności także w imieniu dzieci.
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka
Jeżeli na skutek odrzucenia spadku przez rodzica do dziedziczenia zostaje powołane jego małoletnie dziecko, może pojawić się potrzeba odrzucenia spadku również w imieniu dziecka.
Od listopada 2023 r. przepisy w tym zakresie zostały uproszczone. W określonych sytuacjach rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez wcześniejszego uzyskania zezwolenia sądu.
Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy dziecko zostaje powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice są zgodni co do odrzucenia spadku, a spełnione są pozostałe warunki przewidziane w przepisach.
Nie oznacza to jednak, że zgoda sądu nigdy nie jest potrzebna. W niektórych przypadkach nadal konieczne jest uzyskanie odpowiedniego zezwolenia.
Dlatego przy odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka warto każdorazowo sprawdzić, jaki tryb będzie właściwy w konkretnej sytuacji.
Czy można odrzucić tylko długi spadkowe?
Co do zasady nie można odrzucić wyłącznie niekorzystnej części spadku i jednocześnie zachować jego wartościowych składników.
Odrzucenie spadku oznacza rezygnację z dziedziczenia, a więc zarówno z majątku, jak i związanych z nim zobowiązań objętych spadkiem.
Dlatego decyzja o odrzuceniu spadku powinna zostać poprzedzona próbą ustalenia, co rzeczywiście wchodzi w jego skład.
Może się bowiem okazać, że spadek zawiera zarówno zadłużenie, jak i wartościowe składniki majątku, których wartość przewyższa istniejące zobowiązania.
Czy odrzucenie spadku można cofnąć?
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku co do zasady nie może zostać odwołane.
W wyjątkowych przypadkach przepisy przewidują możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby. Dotyczy to jednak szczególnych sytuacji i wymaga spełnienia ustawowych warunków.
Z tego względu przed odrzuceniem spadku warto ustalić zarówno skład majątku spadkowego, jak i konsekwencje tej decyzji dla pozostałych członków rodziny.
Odrzucenie spadku a długi
Jednym z najczęstszych powodów rozważania odrzucenia spadku są długi pozostawione przez spadkodawcę.
Sama informacja, że zmarły miał zobowiązania, nie zawsze oznacza jednak, że odrzucenie spadku będzie najlepszym rozwiązaniem. Znaczenie ma wartość całego majątku, wysokość zadłużenia, liczba spadkobierców oraz możliwość ustalenia wierzycieli.
W niektórych przypadkach korzystniejsze może okazać się przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, w innych – jego odrzucenie.
Dlatego przed podjęciem decyzji warto przeanalizować sytuację majątkową spadkodawcy i ustalić potencjalne konsekwencje każdego rozwiązania.
Kiedy warto skonsultować odrzucenie spadku z prawnikiem?
Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których:
- w skład spadku mogą wchodzić znaczne długi,
- nie wiadomo dokładnie, jaki majątek pozostawił spadkodawca,
- zbliża się koniec sześciomiesięcznego terminu,
- odrzucenie spadku przez jedną osobę spowoduje powołanie do dziedziczenia jej dzieci,
- konieczne może być odrzucenie spadku w imieniu małoletniego,
- istnieje testament albo spór dotyczący tego, kto jest spadkobiercą.
Odrzucenie spadku wywołuje istotne i co do zasady nieodwracalne skutki, dlatego warto dokładnie przeanalizować sytuację przed złożeniem oświadczenia.
Jeżeli zastanawiasz się, czy odrzucić spadek, kiedy upływa termin na złożenie oświadczenia albo co stanie się po odrzuceniu spadku przez Ciebie lub innego członka rodziny, zapraszam na konsultację.
Przeanalizujemy Twoją sytuację, ustalimy krąg osób powołanych do dziedziczenia oraz wybierzemy właściwy sposób dalszego postępowania.