Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków posiada własny majątek i samodzielnie nim zarządza. Może zostać ustanowiona na podstawie umowy zawartej przez małżonków albo – gdy porozumienie nie jest możliwe – na podstawie orzeczenia sądu.
W praktyce potrzeba ustanowienia rozdzielności majątkowej pojawia się często wtedy, gdy małżonkowie przestają wspólnie podejmować decyzje finansowe, pozostają w faktycznej separacji albo działania jednego z nich zaczynają zagrażać interesom majątkowym drugiego.
W określonych sytuacjach możliwe jest również ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.
Jak ustanowić rozdzielność majątkową?
Jeżeli oboje małżonkowie są zgodni, mogą ustanowić rozdzielność majątkową w drodze umowy majątkowej małżeńskiej zawartej przed notariuszem, potocznie nazywanej intercyzą.
W takiej sytuacji potrzebna jest jednak zgoda i współdziałanie obojga małżonków.
Jeżeli jeden z małżonków nie zgadza się na ustanowienie rozdzielności albo zawarcie umowy z innych powodów nie jest możliwe, drugi małżonek może wystąpić do sądu z pozwem o ustanowienie rozdzielności majątkowej.
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym sąd może ustanowić rozdzielność majątkową, jeżeli występują ważne powody.
Co oznaczają „ważne powody” ustanowienia rozdzielności majątkowej?
Przepisy nie zawierają zamkniętej listy sytuacji, które stanowią ważne powody. Każda sprawa jest oceniana indywidualnie.
Znaczenie może mieć między innymi to, czy małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne życie, czy razem zarządzają majątkiem oraz czy działania jednego z nich narażają interes majątkowy drugiego małżonka lub całej rodziny.
W praktyce podstawą żądania ustanowienia rozdzielności majątkowej mogą być między innymi:
- długotrwała separacja faktyczna małżonków,
- brak możliwości wspólnego podejmowania decyzji dotyczących majątku,
- samodzielne zaciąganie istotnych zobowiązań przez jednego z małżonków,
- nieodpowiedzialne gospodarowanie wspólnym majątkiem,
- trwonienie majątku,
- prowadzenie działalności powodującej poważne ryzyko finansowe dla rodziny.
Samo istnienie konfliktu pomiędzy małżonkami nie musi jednak wystarczyć. Sąd bada, czy dalsze pozostawanie we wspólności majątkowej rzeczywiście zagraża interesom majątkowym jednego z małżonków.
Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną – czy jest możliwa?
Tak. Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną może zostać ustanowiona przez sąd, ale tylko w wyjątkowych przypadkach.
Co do zasady rozdzielność powstaje z dniem wskazanym w wyroku. Sąd może jednak ustalić datę wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu.
Przepisy wprost wskazują jako przykład sytuację, w której małżonkowie żyli w rozłączeniu. Nie oznacza to jednak, że każda separacja faktyczna automatycznie uzasadnia ustanowienie rozdzielności z wcześniejszą datą.
Sąd bada całokształt okoliczności sprawy, w szczególności to, od kiedy małżonkowie faktycznie przestali wspólnie prowadzić sprawy majątkowe i czy dalsze istnienie wspólności miało realne konsekwencje dla ich sytuacji finansowej.
Od jakiej daty sąd może ustanowić rozdzielność majątkową?
W pozwie można wskazać konkretną datę, od której rozdzielność majątkowa powinna – zdaniem powoda – obowiązywać.
Powinna to być data uzasadniona okolicznościami sprawy, na przykład moment, od którego małżonkowie zaczęli żyć w faktycznej separacji albo przestali wspólnie podejmować decyzje dotyczące majątku.
O tym, czy istnieją podstawy do ustanowienia rozdzielności z taką datą, ostatecznie decyduje sąd.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że nadanie rozdzielności majątkowej skutku wstecznego powinno mieć charakter wyjątkowy, a samo życie małżonków w rozłączeniu nie przesądza jeszcze o uwzględnieniu żądania.
Rozdzielność majątkowa a długi małżonka
Jednym z powodów, dla których małżonkowie rozważają ustanowienie rozdzielności majątkowej, są długi lub ryzykowne decyzje finansowe drugiego małżonka.
Rozdzielność majątkowa może mieć istotne znaczenie dla ochrony majątku na przyszłość, nie należy jednak traktować jej jako automatycznego sposobu na uniknięcie odpowiedzialności wobec istniejących wierzycieli.
W przypadku żądania ustanowienia rozdzielności z datą wsteczną sąd bierze pod uwagę także skutki takiego rozstrzygnięcia dla osób trzecich. W orzecznictwie podkreśla się, że przy podejmowaniu decyzji trzeba uwzględniać również interes wierzycieli małżonków.
Jeżeli problemem są zobowiązania zaciągane przez współmałżonka, warto więc przeanalizować zarówno możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej, jak i zasady odpowiedzialności za długi małżonka.
Rozdzielność majątkowa a podział majątku
Ustanowienie rozdzielności majątkowej powoduje ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. Od tego momentu każdy z małżonków nabywa majątek do swojego majątku osobistego.
Samo ustanowienie rozdzielności nie oznacza jednak automatycznego fizycznego podziału majątku zgromadzonego wcześniej.
Po ustaniu wspólności możliwe jest przeprowadzenie podziału majątku wspólnego małżonków – w drodze porozumienia albo w postępowaniu sądowym.
Jak wygląda sprawa o ustanowienie rozdzielności majątkowej?
Jeżeli drugi małżonek nie wyraża zgody na zawarcie umowy majątkowej, konieczne jest skierowanie do sądu pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej.
W pozwie należy wskazać okoliczności uzasadniające żądanie oraz przedstawić odpowiednie dowody.
W zależności od sprawy znaczenie mogą mieć między innymi dokumenty dotyczące zobowiązań, rachunki bankowe, korespondencja pomiędzy małżonkami, dokumenty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz zeznania świadków.
Jeżeli żądanie obejmuje ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, szczególne znaczenie ma wykazanie, dlaczego właśnie od wskazanego momentu dalsze funkcjonowanie wspólności majątkowej było nieuzasadnione.
Pomoc prawna w sprawie o rozdzielność majątkową
Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twojej sytuacji istnieją podstawy do ustanowienia rozdzielności majątkowej, możemy przeanalizować sytuację i możliwe rozwiązania.
Pomagamy zarówno przy przygotowaniu umowy o rozdzielność majątkową, jak i w sprawach wymagających skierowania pozwu do sądu.
Jeżeli sytuacja tego wymaga, ocenimy również, czy istnieją podstawy do żądania ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, jakie dowody warto zgromadzić oraz jakie skutki takie rozstrzygnięcie może mieć dla późniejszego podziału majątku i odpowiedzialności za zobowiązania.
